© Inger Marie Grini en PR

ETEN ONDER WATER

Surrealistisch. Dat is de totaalervaring van Under in Lindesnes – het eerste onderwaterrestaurant van Europa, ontworpen door Snøhetta. Een pareltje van gastronomie en architectuur, op de rand van de klippen in het uiterste zuiden van Noorwegen.

8 oktober 2019 door Charlotte Ravnholt/Linn Carin Dirdal

Under, het restaurant vijf meter onder water in Lindesnes, was al een jaar voor de opening in maart 2019 volgeboekt. 

De naam is een woordspeling: under betekent in het Noors zowel ‘onder’ als ‘wonder’. 

Dankzij foto’s van de rechthoekige rotsformatie die schuin in zee ligt en zich voegt naar het omliggende kustlandschap, richtte de hele wereld zijn blik op het zuiden van Noorwegen – van The Guardian tot CNN.

Met zo’n 40 zitplaatsen, één shift bestaande uit 18 gerechten en een prijs van tot 400 euro per persoon, is Under een exclusieve aangelegenheid. 

© Inger Marie Grini en PR

En de weg naar het bord is kort: terwijl je geniet van delicatessen uit de zee, bereid door de Deense topkok Nicolai Ellitsgaard, zwemmen de ingrediënten langs het grote panoramaraam.

‘We wilden een spannend culinair concept, en architectuur die mensen prikkelt en het veelzijdige leven voor het raam van het restaurant laat zien.

© Inger Marie Grini en PR

DRAMATISCHOp de zuidpunt van de Noorse kust, waar zeestormen uit het noorden en zuiden elkaar ontmoeten, leunt het unieke, indrukwekkende nieuwe restaurant van Snøhetta tegen de klippen – alsof het net is aangespoeld. Het enige onderwaterrestaurant van Europa is een initiatief van de broers Gaute en Stig Ubostad, die al vele jaren ervaring hebben met congrescentra en hotels. Een van de ambities van het restaurant, dat op vijf meter diepte op de bodem ligt, is een eerbetoon te zijn aan het leven in zee. Het restaurant fungeert tevens als centrum voor maritiem onderzoek en is tot stand gekomen in samenwerking met de Noorse instituten voor maritiem onderzoek, bio-economisch onderzoek en onderzoek naar voedsel, visserij en aquacultuur. 

We hebben met het Noorse instituut voor maritiem onderzoek, het instituut voor bio-economisch onderzoek en het instituut voor onderzoek naar voedsel, visserij en aquacultuur samengewerkt om een goede habitat en een goed marien biologisch milieu te creëren, zodat we de natuur van haar beste kant kunnen laten zien,’ aldus Gaute Ubostad.

Met zijn broer Stig initieerde hij Under, het spectaculaire, door Snøhetta gerealiseerde project. 

© Inger Marie Grini en PR

DE KLEUREN VAN HET WATER. Het kleurenpalet echoot de omgeving. En de stoffen volgen de reis omlaag met kleuren van licht nude via roze en koraal tot een donker zeegroen en -blauw. Ze zijn geleverd door Kvadrat en ontworpen door Snøhetta, dat elk detail voor zijn rekening heeft genomen.

Dit Noorse architectenbureau had al veel ervaring met grote bouwprojecten boven water, van de opera van Oslo tot de reconstructie van Times Square in New York, maar onder water wachtten nieuwe uitdagingen. Zo mogen gasten zich niet opgesloten voelen.

‘We hebben er alles aan gedaan om dat te vermijden,’ vertelt Heidi Pettersvold Nygaard, senior interieurarchitect bij Snøhetta, die met drie collega’s bij het project betrokken was.

© Inger Marie Grini en PR

ALLE MEUBELS in het restaurant zijn ontworpen door Snøhetta en uitgevoerd door Hamran, waarbij de stoel centraal stond. ‘De stoel heeft een doorgaande vorm, die weerspiegelt hoe een tak ontspringt uit een stam,’ legt Snøhetta uit. Hamran leverde ook de bekleding van alle binnen- en buitenwanden van lokaal eikenhout. Het houtwerk komt in diverse vormen en kleuren terug om de verschillende eigenschappen te laten zien. Hier een lange tafel van zwartgebrand eiken. Het vele hout is gekozen als contrast met het koele beton. Alle keramiek is in een unieke oplage voor het restaurant gemaakt door Ment, Odd Standard en Trond Skog in samenwerking met de keuken. 

‘Bij binnenkomst zie je al waar je naartoe gaat, en eenmaal onderin kijk je terug naar waar je vandaan komt. 

We hebben ook ons best gedaan om het ruig en rustiek te houden en de bruutheid van het landschap te imiteren.

Tegelijk wilden we de betonnen constructie een tactiliteit, belichting en akoestiek geven die een prettig en warm gevoel creëren.’

De 34 meter lange romp beslaat drie niveaus. Door een raam op de middelste etage kun je boven en onder water tegelijk kijken, zodat je weet wanneer je door het zeeopper- vlak breekt.

© Inger Marie Grini en PR

DE DIEPTE IN. Op weg omlaag toont een groot, rechthoekig raam waar de waterlijn loopt, zodat de gasten zich kunnen oriënteren. 

En terwijl het water aan de buitenkant tegen het beton beukt, zijn de entree en de inwendige oppervlakken bekleed met warm, Zuid-Noors eiken.

Het hout is geleverd door de lokale meubelmakerswerkplaats Hamran en een paar kilometer verderop gekapt.

‘Door lokale producten en materialen te gebruiken, benadrukken we het “korteafstands- concept”. 

© Inger Marie Grini en PR

EERSTE RANG. Terwijl de gasten aan de ene kant van het enorme panoramaraam genieten van 18 prachtige gerechten, zwemmen aan de andere kant de ingrediënten voorbij. Je zou misschien denken dat je hier onder water claustrofobisch kunt worden, maar daar heeft Snøhetta aan gedacht: ‘Bij binnenkomst zie je al waar je naartoe gaat, en als je onder in het gebouw staat, kijk je terug naar waar je vandaan komt,’vertelthetteam.Dankzij in het plafond geïntegreerde ledlampen weerkaatst het licht niet hinderlijk in de ramen.

En door dat wat we gebruiken lokaal te betrekken in plaats van te importeren, nemen we ook verantwoordelijkheid voor het milieu,’ zegt Janne Werdal van Hamran, die nauw heeft samengewerkt met Snøhetta bij de vormgeving van exterieur en interieur, inclusief alle meubels.

Het hout wordt op verschillende manieren gebruikt. Zo vormt de grote, rustieke tafel een contrast met de sierlijke, afgeronde stoelleuningen. 

© Inger Marie Grini en PR

SCULPTUUR IN HET DONKER. Als de zon ondergaat, licht het restaurant op tegen de achtergrond van de Noorse natuur. 

Knoesten in het hout weerspiegelen de pure, eerlijke smaken die aan het menu ten grondslag liggen. ‘We kunnen niet een eik kappen die er jaren over heeft gedaan om mooi groot te worden zonder er elke centimeter van te gebruiken!

Knoesten en onregelmatigheden laten zien dat het materiaal echt is,’ aldus de interieurarchitect.

Voor een goede akoestiek zijn er her en der geluiddempende akoestische panelen geplaatst, Soft Cells van Kvadrat. 

© Inger Marie Grini en PR

KOOKKUNST. De Deense chef-kok Nicolai Ellitsgaard leidt een team van 16 mensen met ervaring in sterrenrestaurants. Het menu bestaat voornamelijk uit wat de zee te bieden heeft, vooral vis en schaal- en schelpdieren, maar ook andere lokale producten uit het bos en van het strand. Degenen die het menu van Under al hebben mogen proeven, zeggen dat elk gerecht een waar kunstwerk is. En de architectuur van Snøhetta krijgt dezelfde beoordeling! 

Ze zijn overtrokken met een door Snøhetta ontworpen stof, in tinten die de reis van het zeeoppervlak naar de bodem volgen: van licht nude bij de ingang via roze en koraal naar zeegroen op de zandbodem. Snøhetta heeft met digitale hulpmiddelen de kleur van elke draad bepaald, waardoor een verloop is ontstaan op een stoffen bekleding van 26 meter, verdeeld over 137 panelen.

‘De akoestiek is goed, en de sfeer ook. Naarmate je lager komt, neemt de ruimte in omvang toe. Net als de gezelligheid,’ zegt Heidi Pettersvold Nygaard.

In het stoffen plafond zijn honderden ledlampjes geïntegreerd, waardoor de verlichting het uitzicht niet verstoort. Het eten wordt geserveerd op unieke serviezen van Ment en Odd Standard, en er zijn sculpturale vazen en schalen van de lokale keramist Trond Skog.

© Inger Marie Grini en PR

‘Het is fantastisch geworden, en ruiger dan we konden dromen. Het is zo’n bijzondere belevenis om naar binnen te gaan en de trap af te lopen, dat is bijna niet in woorden te vatten. Je wilt eigenlijk niet meer weg,’ zegt Janne Werdal lachend.

‘Elk gerecht is een kunstwerk op zich, een “gebeurt dit echt-ervaring”,’ vertelt Heidi, volgens wie het succes van het project te danken is aan het goede proces met de lokale handwerkers en de multidisciplinaire samenwerking binnen Snøhetta zelf. 

© Inger Marie Grini en PR

Met de opening van Under heeft de regio Sørlandet er een toeristische attractie bij.

‘We denken en hopen dat Under de internationalisatie van de horecamarkt in Zuid- Noorwegen op gang kan helpen,’ besluit Gaute Ubostad. 

Koop het nieuwe nummer voor € 4,95 in de winkel of online

OVER HET GEBOUW

Het 34 meter lange gebouw met zijn monolithische vorm ligt half onder water en rust op vijf meter diepte

op de zeebodem. De structuur is zo ontworpen dat hij in de loop der tijd volledig geïntegreerd wordt in het zeemilieu, want het ruwe beton vormt een kunstmatig rif. Dankzij zijn dikke betonnen wanden is het gebouw bestand tegen druk en schokken van de woeste zee. Het grote raam van het restaurant kijkt als een verzonken periscoop uit over de zeebodem,

die mee verandert met de seizoenen en weersomstandigheden. Meer op under.no en snohetta.com.